ماستکتومی چیست؟ انواع جراحی برداشتن پستان، عوارض و مراقبت‌ها

ماستکتومی (Mastectomy) نوعی جراحی است که طی آن تمام بافت پستان یا بخش عمده آن برداشته می‌شود. این عمل بیشتر برای درمان سرطان پستان انجام می‌شود، اما در برخی افراد با خطر بسیار بالای ابتلا به سرطان نیز ممکن است به‌عنوان روشی پیشگیرانه مطرح شود.

نوع جراحی به شرایط بیمار، ویژگی‌های تومور، میزان گسترش بیماری، سابقه پزشکی و انتخاب آگاهانه بیمار بستگی دارد. در بعضی موارد، بازسازی پستان نیز هم‌زمان با ماستکتومی یا در مرحله‌ای دیگر انجام می‌شود.

در این مقاله از مهرین مدیکال، با انواع ماستکتومی، دلایل انجام آن، عوارض احتمالی، مراحل جراحی و نکات مهم مراقبت بعد از عمل آشنا می‌شوید.

ماستکتومی چیست و چرا انجام می‌شود؟

ماستکتومی به جراحی برداشتن تمام بافت پستان گفته می‌شود. این عمل یکی از روش‌های درمانی سرطان پستان است و در شرایط خاص برای کاهش خطر ابتلا به سرطان نیز انجام می‌شود.

تصمیم‌گیری درباره انجام ماستکتومی باید با بررسی شرایط فرد و مشورت با تیم درمان صورت بگیرد. برای برخی بیماران، جراحی حفظ پستان یا لامپکتومی (Lumpectomy) گزینه مناسبی است. در این روش، تومور و مقداری از بافت اطراف آن برداشته می‌شود و معمولاً پرتودرمانی نیز در برنامه درمانی قرار می‌گیرد.

در بسیاری از موارد مناسب، جراحی حفظ پستان همراه با پرتودرمانی می‌تواند از نظر کنترل سرطان، نتیجه‌ای قابل مقایسه با ماستکتومی داشته باشد. بااین‌حال، انتخاب روش درمان برای همه بیماران یکسان نیست.

دلایل انجام جراحی ماستکتومی

ماستکتومی ممکن است با اهداف درمانی یا پیشگیرانه انجام شود.

۱. درمان سرطان پستان

پزشک ممکن است در شرایط مختلف، ماستکتومی را به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی پیشنهاد کند؛ از جمله:

• وجود چند ناحیه سرطانی در بخش‌های مختلف پستان

• گستردگی تغییرات سرطانی در بافت پستان

• بزرگ‌بودن تومور نسبت به اندازه پستان و نامناسب‌بودن جراحی حفظ پستان

• باقی‌ماندن سلول‌های سرطانی در حاشیه جراحی پس از تلاش برای برداشت مجدد بافت

• عود سرطان در پستانی که قبلاً تحت درمان قرار گرفته است

• وجود شرایطی که پرتودرمانی را نامناسب یا دشوار می‌کند

• برخی انواع سرطان پستان که بر اساس ارزیابی تخصصی، ماستکتومی برای آن‌ها مناسب‌تر تشخیص داده می‌شود

این موارد به معنی ضرورت قطعی ماستکتومی در تمام بیماران نیستند. انتخاب روش درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگی‌های تومور و شرایط اختصاصی بیمار بستگی دارد.

۲. ماستکتومی پیشگیرانه

برخی افراد به دلیل داشتن جهش‌های ژنتیکی خاص یا سابقه خانوادگی قابل توجه، در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان پستان قرار دارند.

در این شرایط، ممکن است پس از ارزیابی دقیق خطر و مشاوره ژنتیک، ماستکتومی پیشگیرانه مطرح شود. این جراحی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان پستان را به میزان قابل توجهی کاهش دهد، اما خطر را به صفر نمی‌رساند.

ماستکتومی پیشگیرانه تصمیمی مهم و شخصی است و باید پس از بررسی مزایا، محدودیت‌ها و گزینه‌های جایگزین با پزشک متخصص انجام شود.

انواع جراحی ماستکتومی

ماستکتومی انواع مختلفی دارد. تفاوت آن‌ها به میزان بافت برداشته‌شده، حفظ یا برداشتن پوست و نوک پستان و وضعیت غدد لنفاوی بستگی دارد.

۱. ماستکتومی کامل یا ساده

در ماستکتومی کامل، بافت پستان برداشته می‌شود. بسته به روش جراحی، نوک پستان، هاله اطراف آن و پوست پستان نیز ممکن است برداشته شوند.

در برخی بیماران، نمونه‌برداری از غدد لنفاوی نگهبان نیز هم‌زمان انجام می‌شود تا وضعیت گسترش احتمالی سرطان بررسی شود.

۲. ماستکتومی با حفظ پوست

در این روش، بافت پستان برداشته می‌شود، اما بخش عمده پوست پستان حفظ می‌شود تا امکان بازسازی پستان فراهم شود.

حفظ پوست برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب این روش به ویژگی‌های تومور، وضعیت پوست و سایر شرایط پزشکی بستگی دارد.

۳. ماستکتومی با حفظ نوک پستان

در این روش، بافت داخلی پستان برداشته می‌شود، اما نوک پستان و هاله اطراف آن حفظ می‌شوند.

این روش تنها برای بیمارانی مناسب است که شرایط پزشکی لازم را داشته باشند. امکان انجام آن باید با توجه به محل و ویژگی‌های تومور و ارزیابی جراح تعیین شود.

۴. ماستکتومی رادیکال اصلاح‌شده

در این روش، بافت پستان و معمولاً تعدادی از غدد لنفاوی زیر بغل برداشته می‌شوند. انتخاب این روش به وضعیت غدد لنفاوی و شرایط سرطان بستگی دارد.

امروزه در بسیاری از بیماران می‌توان از روش‌های محدودتر برای ارزیابی یا درمان غدد لنفاوی استفاده کرد؛ بنابراین برداشتن گسترده غدد لنفاوی برای همه افراد ضروری نیست.

آیا پس از ماستکتومی می‌توان پستان را بازسازی کرد؟

بله. در صورت تمایل بیمار و مناسب‌بودن شرایط پزشکی، بازسازی پستان می‌تواند هم‌زمان با ماستکتومی یا در یک جراحی جداگانه انجام شود.

روش بازسازی با توجه به وضعیت سلامت فرد، نوع درمان سرطان، نیاز احتمالی به پرتودرمانی و ترجیح بیمار انتخاب می‌شود.

روش‌های بازسازی پستان عبارت‌اند از:

• بازسازی با ایمپلنت: استفاده از پروتز برای ایجاد حجم و شکل پستان

• بازسازی با بافت بدن: استفاده از پوست، چربی و گاهی عضله از بخش دیگری از بدن

• بازسازی ترکیبی: استفاده از ایمپلنت و بافت بدن در یک برنامه بازسازی

بازسازی پستان برای همه بیماران ضروری نیست و انجام‌ندادن آن نیز یک انتخاب قابل قبول است. برخی افراد استفاده از پروتز خارجی پستان یا انتخاب ظاهر بدون بازسازی را ترجیح می‌دهند.

بهتر است درباره زمان مناسب بازسازی، تأثیر درمان‌های تکمیلی و گزینه‌های موجود با جراح پستان و جراح پلاستیک مشورت کنید.

مراحل انجام عمل ماستکتومی

جزئیات جراحی برای هر بیمار متفاوت است، اما مراحل کلی معمولاً شامل ارزیابی پیش از عمل، جراحی و مراقبت‌های پس از آن می‌شود.

پیش از جراحی

قبل از ماستکتومی، پزشک سوابق پزشکی، نتایج تصویربرداری، نمونه‌برداری‌ها و داروهای مصرفی را بررسی می‌کند.

در این مرحله، ممکن است اقدامات زیر انجام شوند:

• بررسی آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های موردنیاز

• گفت‌وگو درباره نوع جراحی و گزینه‌های بازسازی

• ارزیابی وضعیت غدد لنفاوی در صورت نیاز

• بررسی داروها، مکمل‌ها و حساسیت‌های دارویی

• دریافت دستورالعمل‌های مربوط به ناشتا بودن و آمادگی برای بیهوشی

• برنامه‌ریزی برای مراقبت‌های پس از عمل و بازگشت به منزل

نکته مهم: مصرف یا قطع داروهایی مانند داروهای رقیق‌کننده خون باید فقط طبق دستور پزشک انجام شود. داروهای مصرفی خود را بدون هماهنگی با تیم درمان قطع نکنید.

حین جراحی

ماستکتومی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. جراح از طریق برش‌های مشخص، بافت موردنظر پستان را برمی‌دارد. در صورت نیاز، نمونه‌برداری از غدد لنفاوی یا بازسازی پستان نیز انجام می‌شود.

بافت برداشته‌شده برای بررسی پاتولوژی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. نتیجه این بررسی به پزشک کمک می‌کند درباره مراحل بعدی درمان تصمیم بگیرد.

در پایان عمل، برش‌ها بسته می‌شوند. در برخی بیماران، لوله‌های تخلیه موقت برای خارج‌کردن مایعات تجمع‌یافته در محل جراحی قرار داده می‌شوند.

مدت زمان عمل و بستری

مدت جراحی به نوع ماستکتومی، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن آن و انجام یا عدم انجام بازسازی بستگی دارد.

مدت بستری نیز برای همه افراد یکسان نیست. برخی بیماران نسبتاً زود ترخیص می‌شوند، درحالی‌که در صورت انجام جراحی گسترده‌تر یا بازسازی، ممکن است به مراقبت و بستری طولانی‌تری نیاز باشد.

زمان ترخیص را تیم درمان با توجه به وضعیت عمومی بیمار، کنترل درد و شرایط محل جراحی تعیین می‌کند.

عوارض احتمالی ماستکتومی چیست؟

مانند هر جراحی دیگری، ماستکتومی نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. نوع و احتمال بروز عوارض به گستردگی جراحی، وضعیت بیمار و اقدامات انجام‌شده روی غدد لنفاوی بستگی دارد.

برخی از عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

• خونریزی

• عفونت محل جراحی

• درد و تورم

• تجمع خون یا مایع در محل جراحی

• بی‌حسی یا تغییر حس در ناحیه پستان و زیر بغل

• سفتی یا محدودیت حرکتی شانه

• تشکیل بافت اسکار

• تأخیر در ترمیم زخم

• لنف‌ادم یا تورم بازو، به‌ویژه پس از برخی روش‌های جراحی غدد لنفاوی

• عوارض مرتبط با بیهوشی

• مشکلات احتمالی مربوط به بازسازی پستان

این عوارض در همه بیماران رخ نمی‌دهند. رعایت توصیه‌های تیم درمان و پیگیری‌های منظم می‌تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک کند.

چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟

در صورت مشاهده تب، قرمزی فزاینده، ترشح غیرطبیعی از زخم، تورم ناگهانی، درد شدید یا رو به افزایش یا تغییر غیرعادی وضعیت محل جراحی، با تیم درمان تماس بگیرید. تنگی نفس یا درد قفسه سینه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

مراقبت‌های بعد از ماستکتومی

دوره بهبودی به نوع عمل، وضعیت عمومی بیمار و انجام یا عدم انجام بازسازی بستگی دارد. پیروی از دستورالعمل‌های پزشک در این دوره اهمیت زیادی دارد.

۱. مراقبت از زخم جراحی

محل جراحی را مطابق دستورالعمل تیم درمان تمیز و مراقبت کنید. زمان تعویض پانسمان، نحوه حمام‌کردن و مراقبت از لوله‌های تخلیه باید بر اساس راهنمایی پزشک یا پرستار انجام شود.

از دست‌کاری زخم یا استفاده از محصولات موضعی بدون توصیه تیم درمان خودداری کنید.

۲. کنترل درد و تورم

پزشک ممکن است برای کنترل درد دارو تجویز کند. داروها را مطابق دستور مصرف کنید و در صورت کنترل‌نشدن درد یا افزایش ناگهانی تورم، موضوع را به پزشک اطلاع دهید.

۳. حرکت دادن بازو و شانه

پس از ماستکتومی ممکن است حرکت بازو و شانه در سمت جراحی برای مدتی محدود شود. انجام حرکات مناسب و تمرین‌های توان‌بخشی می‌تواند به بازگشت دامنه حرکتی کمک کند.

زمان شروع و نوع تمرین‌ها باید با توجه به جراحی و وضعیت بیمار توسط پزشک یا متخصص توان‌بخشی مشخص شود.

۴. استفاده از سوتین طبی یا پروتز پستان

پس از ماستکتومی، بعضی بیماران به سوتین نرم و حمایتی، لباس مخصوص یا پروتز خارجی پستان نیاز دارند. انتخاب این محصولات به نوع جراحی، وضعیت زخم، وجود بازسازی و توصیه تیم درمان بستگی دارد.

در روزهای ابتدایی پس از عمل، ممکن است استفاده از برخی لباس‌ها یا سوتین‌ها مناسب نباشد. بنابراین زمان شروع استفاده، میزان فشار و نوع محصول را با پزشک هماهنگ کنید.

برای مشاهده محصولات مرتبط، می‌توانید از صفحه خرید سوتین طبی دیدن کنید.

اگر قصد انتخاب سوتین طبی مخصوص دوران پس از ماستکتومی را دارید، به نرمی پارچه، محل قرارگیری درزها، راحتی پوشیدن و تناسب اندازه توجه کنید. در صورت داشتن برش جراحی یا بازسازی پستان، اولویت با توصیه تیم درمان است.

۵. مراقبت‌های روانی و عاطفی

برداشتن پستان ممکن است از نظر جسمی و عاطفی تجربه دشواری باشد. احساس نگرانی، ناراحتی یا تغییر در تصویر ذهنی از بدن در برخی افراد دیده می‌شود.

صحبت با پزشک، مشاور یا گروه‌های حمایتی می‌تواند به سازگاری با شرایط جدید کمک کند. در صورت تمایل، درباره بازسازی پستان یا استفاده از پروتز خارجی نیز با تیم درمان گفت‌وگو کنید.

نتایج ماستکتومی و درمان‌های تکمیلی

پس از جراحی، بافت برداشته‌شده بررسی می‌شود و نتیجه پاتولوژی در اختیار پزشک قرار می‌گیرد. این گزارش اطلاعات مهمی درباره ویژگی‌های تومور و وضعیت حاشیه‌های جراحی ارائه می‌دهد.

بر اساس نتایج و شرایط بیمار، ممکن است درمان‌های تکمیلی مانند موارد زیر توصیه شوند:

• پرتودرمانی

• شیمی‌درمانی

• هورمون‌درمانی

• درمان‌های هدفمند

• پیگیری‌های منظم و تصویربرداری‌های موردنیاز

همه بیماران به تمام این درمان‌ها نیاز ندارند. برنامه درمانی بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری و ویژگی‌های تومور تنظیم می‌شود.

سوالات متدوال

آیا ماستکتومی فقط برای درمان سرطان پستان انجام می‌شود؟

خیر. ماستکتومی بیشتر برای درمان سرطان پستان انجام می‌شود، اما در افرادی که خطر بسیار بالایی برای ابتلا دارند نیز ممکن است به‌صورت پیشگیرانه مطرح شود.

تفاوت ماستکتومی و لامپکتومی چیست؟

در ماستکتومی، تمام بافت پستان یا بخش عمده آن برداشته می‌شود؛ اما در لامپکتومی، تومور و بخشی از بافت اطراف آن خارج می‌شوند و قسمت بیشتری از پستان حفظ می‌شود. انتخاب روش مناسب به شرایط پزشکی بیمار بستگی دارد.

آیا پس از ماستکتومی امکان بازسازی پستان وجود دارد؟

بله. بازسازی می‌تواند هم‌زمان با ماستکتومی یا در زمانی دیگر انجام شود. مناسب‌بودن آن به شرایط بیمار، برنامه درمانی و ترجیح فرد بستگی دارد.

آیا بعد از ماستکتومی باید از سوتین طبی استفاده کرد؟

نیاز به سوتین طبی یا لباس حمایتی به نوع جراحی و وضعیت بیمار بستگی دارد. در بعضی شرایط استفاده از آن توصیه می‌شود، اما نوع و زمان شروع استفاده باید با پزشک هماهنگ شود.

آیا پس از ماستکتومی احتمال تورم بازو وجود دارد؟

بله. در برخی بیماران، به‌ویژه افرادی که غدد لنفاوی زیر بغل آن‌ها برداشته شده یا تحت درمان‌های خاص قرار گرفته‌اند، احتمال بروز لنف‌ادم وجود دارد. در صورت مشاهده تورم، احساس سنگینی یا تغییر غیرعادی در بازو، برای ارزیابی با پزشک مشورت کنید.

چه مدت پس از ماستکتومی می‌توان به فعالیت‌های عادی برگشت؟

زمان بازگشت به فعالیت‌های روزمره به نوع جراحی، وضعیت بهبودی و توصیه پزشک بستگی دارد. بهتر است فعالیت‌ها به‌تدریج از سر گرفته شوند و از انجام حرکات سنگین یا فعالیت‌هایی که برای زخم فشار ایجاد می‌کنند، تا زمان تأیید پزشک خودداری شود.

جمع‌بندی

ماستکتومی یا جراحی برداشتن پستان یکی از روش‌های مهم درمان سرطان پستان است و در شرایط خاص می‌تواند برای کاهش خطر ابتلا نیز انجام شود. نوع جراحی، نیاز به برداشتن غدد لنفاوی، امکان بازسازی پستان و درمان‌های تکمیلی باید بر اساس وضعیت هر بیمار تعیین شوند.

آگاهی از عوارض احتمالی و رعایت مراقبت‌های پس از عمل می‌تواند به مدیریت بهتر دوران نقاهت کمک کند. اگر پس از ماستکتومی به سوتین طبی یا لباس حمایتی نیاز دارید، انتخاب محصول را با توجه به نوع جراحی و توصیه پزشک انجام دهید.